चंद्राचा उधार घेतलेला प्रकाश | पिहू आणि तोशिवची विज्ञानकथा

पिहू आणि तोशिव एका चांदकिरणाला भेटतात आणि चंद्र स्वतः प्रकाश देत नाही, तर सूर्यप्रकाश परावर्तित करतो हे शिकतात. रात्रीनुसार दिसणारे चंद्राचे टप्पेही ते आनंदाने पाहतात.

पिहूला खिडकीतून दिसणारा चंद्र रात्रीचा दोस्तासारखा वाटतो. एके संध्याकाळी ती आणि तोशिव एका चमचमणाऱ्या चांदकिरणाला भेटतात. तिच्याकडून त्यांना समजते की चंद्र स्वतः प्रकाश तयार करत नाही; सूर्यप्रकाश चंद्रावर पडतो आणि चंद्र तो प्रकाश पृथ्वीवर परत पाठवतो. पुढच्या अनेक रात्री ते चंद्राचे बदलते आकार पाहतात आणि समजून घेतात की हेच चंद्राचे टप्पे आहेत. ही गोड विज्ञानकथा मुलांना चंद्र, सूर्यप्रकाश आणि चंद्राच्या टप्प्यांविषयी सोप्या भाषेत सांगते.

पिहूला खिडकीतून बाहेर डोकावायला खूप आवडत असे. टिमटिमत्या तारांमध्ये चंद्र तिला एक दोस्तासारखा रात्रीचा दिवा वाटत होता. प्रत्येक संध्याकाळी ती हात हलवत हळूच म्हणे, 'हॅलो, चंद्रा!'

एका गार वाऱ्याच्या संध्याकाळी पिहूने बोट दाखवले. 'तोशिव, वर बघ!' ती हसली. काळ्या आकाशात चंद्र मोठा आणि तेजस्वी कंदिलासारखा झगमगत होता.

चमकत्या गोलाला पाहून तोशिव खुदकन हसला. पिहूने विचारले, 'रात्री चंद्र का चमकतो?' तिचा प्रश्न छप्परांवरून वर आकाशात तरंगला.

शूंss! एक छोटी, चमचमणारी चांदकिरण त्यांच्या खिडकीतून आत आली. 'हाय, पिहू! हाय, तोशिव!' ती म्हणाली. 'चंद्राचे गुपित ऐकायचं आहे का?'

दोन्ही मुलांनी पटापट मान हलवली. चांदकिरण चमकली आणि हळूच म्हणाली, 'चंद्र स्वतः प्रकाश तयार करत नाही. त्याला मदत लागते, जशी रात्री उडणाऱ्या पतंगाला वारा लागतो.'

'मग मदत कोणाची?' पिहूने विचारले. 'सूर्याची!' चांदकिरण गाऊन म्हणाली. 'सूर्यप्रकाश चंद्रावर पडतो, आणि चंद्र तो प्रकाश चकचकीत आरशासारखा पृथ्वीवर परत पाठवतो.'

'म्हणजे चंद्र तर खडतर आरसा आहे!' पिहू चकित झाली. 'अगदी बरोबर,' चांदकिरण हसत फिरली. 'आपल्या वर असलेला मोठा गोल आरसा.'

पुढच्या रात्री पिहूला फक्त अर्धा गोळाच दिसला. ती हसली, 'अरे बापरे, चंद्राला कुणी चावलं का?' तोशिव गोंधळला आणि हरवलेला तुकडा शोधायला आकाशात पाहू लागला.

तोशिवने बोट दाखवत मोठ्याने ओरडले, 'चंद्र!' त्याची छोटी बोट ढगांतून सरकणाऱ्या तेजस्वी आकारामागे धावत होती.

चांदकिरण हसली. 'चंद्र लपलेला नाही. तो नेहमीच गोल असतो, पण पृथ्वीवरून आपल्याला सूर्यप्रकाश असलेला भागच दिसतो. सावली असलेला भाग फक्त आपली वेळ येण्याची वाट पाहतो.'

पिहूने होकार दिला. 'म्हणजे आपल्याला दिसणारे आकार सूर्यप्रकाशामुळे बनतात.' 'हो,' चांदकिरण म्हणाली. 'या आकारांना चंद्राचे टप्पे म्हणतात.'

अनेक रात्री मुलांनी पाहिले. चंद्र लहान चांदीच्या केळ्यासारखा दिसणाऱ्या रेघेतून मोठा होऊन बिस्किटाच्या अर्धवट वर्तुळासारखा झाला.

शेवटी तो एक मोठा, गोल, रुपेरी गोळा झाला. 'पूर्ण चंद्र!' पिहू आनंदाने ओरडली. तोशिव टाळ्या वाजवून म्हणाला, ही माझी 'चंद्र गोळी' आहे.

चांदकिरण फिरकी घेत म्हणाली, 'तुम्ही चंद्राचं गुपित शिकलात!' पिहूने प्रेमळ चंद्रा आणि तेजस्वी सूर्याला हळूच धन्यवाद दिले.

त्या रात्रीनंतर जेव्हा जेव्हा त्यांनी चंद्र पाहिला, तेव्हा त्यांना आठवले: तो सूर्याकडून उधार घेतलेल्या प्रकाशाने चमकतो, आकाशातला प्रेमळ आरसा आहे तो.