ਚਿਨੂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ

ਚਿਨੂ ਆਜੀ ਨਾਲ ਵਾਰੀ ਤੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਭਾਲਣਾ, ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਧੀਰਜ ਰੱਖਣਾ ਹੀ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਅਰਦਾਸ ਹੈ। ਹਰ ਦਇਆਲੂ ਕਦਮ ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਚਿਨੂ ਜਿਗਿਆਸਾ ਨਾਲ ਆਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਪੰਧਰਪੁਰ ਦੀ ਵਾਰੀ ਤੇ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਗੀਤ, ਮੀਂਹ, ਕਿੱਚ, ਝੰਡੇ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਮੁਸਕਾਨ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਉਣ, ਲੱਡੂ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ, ਥੱਕੇ ਹੋਇਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਤੁਰਨ ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਾਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਦਿਲ ਨਾਲ ਤੁਰਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਹੈ।

ਆਜੀ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਕਪੜਿਆਂ ਦੀ ਥੈਲੀ ਖੋਲਦੀ ਹੈ। ਅੰਦਰ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਮਾਲੇ, ਤਾਮੇ ਦਾ ਲਾਟਾ, ਗਰਮ ਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਘਸੀਆਂ ਚੱਪਲਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਸਾਥੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੰਧਰਪੁਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਰਕੇ ਚਿਨੂ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, 'ਆਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ?' ਉਹ ਮੁਸਕਰਾਈ, 'ਪੰਧਰਪੁਰ, ਵਾਰੀ ਲਈ।' 'ਵਾਰੀ' ਸ਼ਬਦ ਚਿਨੂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਘੰਟੀਆਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਸਥਿਰ ਕਦਮ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਗੀਤ ਸੋਚਦਾ ਹੈ।

ਆਜੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, 'ਇਸ ਸਾਲ ਤੂੰ ਵੀ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈਂ!' ਚਿਨੂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, 'ਸਚਮੁਚ?' ਉਹ ਸਿਰ ਹਿਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। 'ਪਰ ਵਾਰੀ ਮਨੋਰੰਜਨ ਨਹੀਂ, ਪਿਆਰ ਤੇ ਸੇਵਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਹੈ।' ਚਿਨੂ ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਵਚਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੇਗਾ।

ਸੂਰਜ ਉਗਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਸਫੈਦ ਕਪੜੇ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਕੇਸਰੀ ਝੰਡੇ ਲਹਿਰਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, 'ਵਿਟਠਲ ਵਿਟਠਲ!' ਝਾਂਝਰਾਂ ਟਕਰਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਛੋਟਾ ਢੋਲ ਧਮਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਧੁਨ ਚਿਨੂ ਦੇ ਸੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨੱਚਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।

ਮੀਂਹ ਧੋਇਆ ਕਿੱਚ ਉਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਛਪੋ-ਛਪ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚਿਨੂ ਆਜੀ ਦਾ ਹੱਥ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਫੜਦਾ ਹੈ। ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀਵੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਗੀਲੀ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਚੰਮਬੇ ਦੀ ਮਹਿਕ ਹੈ। ਚਿਨੂ ਖੁਦ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੇ, ਗਾਉਂਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਰਸਤੇ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਇੱਕ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਧੂੜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਥੱਕਿਆ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਆਜੀ ਆਪਣਾ ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਲਾਟਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਚਿਨੂ ਹੌਲੀ ਨਾਲ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, 'ਅਸੀਂ ਮਦਦ ਕਰਾਂਗੇ ਤਾਂ ਦੇਰ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ?' ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਧੰਨਵਾਦੀ ਮੁਸਕਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਜੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ।

'ਵਾਰੀ ਵਿੱਚ,' ਆਜੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, 'ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਦਿਲ ਨਾਲ ਤੁਰਦੇ ਹਾਂ।' ਚਿਨੂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਪਰ ਸਿਰ ਹਿਲਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਦੀਆਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ।

ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਆਪਣੀ ਭਾਕਰੀ ਕਿੱਚ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਬੈਠਦੀ ਹੈ ਤੇ ਰੋ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਚਿਨੂ ਕੋਲ ਦੋ ਲੱਡੂ ਹਨ—ਇੱਕ ਵੱਡਾ, ਇੱਕ ਛੋਟਾ। ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਵੱਡਾ ਲੱਡੂ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਮੁਸਕਾਨ ਚਿਨੂ ਦਾ ਦਿਲ ਗਰਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣਾ ਛੋਟਾ ਲੱਡੂ ਹੁਣ ਸਭ ਤੋਂ ਮਿੱਠਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

ਸੂਰਜ ਉੱਚਾ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਹੈ। ਚਿਨੂ ਦੇ ਪੈਰ ਦਰਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। 'ਹੋਰ ਕਿੰਨਾ ਦੂਰ, ਆਜੀ?' ਉਹ ਆਹ ਭਰਦਾ ਹੈ। 'ਉਨਾ ਦੂਰ ਕਿ ਧੀਰਜ ਸਿੱਖ ਸਕੀਏ,' ਉਹ ਹੱਸ ਕੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਉੱਚੇ ਗੀਤ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਨੀਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਹੱਸਦਾ ਇੱਕ ਵਾਰਕਾਰੀ ਚਿਨੂ ਨੂੰ ਛੋਟੀਆਂ ਝਾਂਝਰਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। 'ਵਜਾ!' ਟਿੰਨ-ਟਿੰਨ, ਟਿੰਨ-ਟਿੰਨ! ਚਿਨੂ ਤਾਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਯ ਉਸਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਭੁਲਾ ਕੇ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਤੁਰਦਾ, ਗਾਂਉਦਾ ਤੇ ਹੱਸਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਯਾਤਰੀ ਇਕ ਵੱਡੇ ਬੋਹੜ ਦੇ ਹੇਠ ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਖਿਚੜੀ ਦੇ ਹੰਡੇ ਖਲਬਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਚਟਾਈਆਂ ਖੁਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਚਿਨੂ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਆਜੀ ਦੇ ਗੋਡਿਆਂ 'ਤੇ ਤੇਲ ਮਲਦਾ ਹੈ। ਆਜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਹ ਭਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦਾ ਗਲ੍ਹਾ ਥੱਪਦੀ ਹੈ।

'ਅੱਜ ਤੂੰ ਵਾਰੀ ਸਿੱਖ ਲਈ,' ਆਜੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। 'ਪੰਧਰਪੁਰ ਹਰ ਦਇਆਲੂ ਕਦਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।' ਚਿਨੂ ਅੱਗ ਆਲੇ ਚਮਕਦੀਆਂ ਸ਼ਕਲਾਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਸੱਚ ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ ਨਾਲ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਚਿਨੂ ਮੀਲ ਗਿਣਣ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤ੍ਰਿੱਸ਼ੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਿੰਦਾ, ਝੰਡੇ ਲਹਿਰਾਂਦਾ ਤੇ ਮੂੰਗਫਲੀ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਛੋਟੀ ਮਦਦ ਲੰਮਾ ਰਸਤਾ ਛੋਟਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਜਾਦੂਈ ਪੱਥਰ ਹੋਣ।

ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਮੰਦਰ ਦੇ ਮੀਨਾਰ ਦਿਸ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਘੰਟੀਆਂ ਵੱਜਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਚਿਨੂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਿਟਠਲ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਕਦਮ ਤੋਂ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਸੀ—ਗੀਤਾਂ, ਮੀਂਹ, ਕਿੱਚ ਅਤੇ ਰਸਤੇ ਦੀ ਹਰ ਮਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਿੱਚ।

ਉਹ ਆਜੀ ਦੀ ਮੁਸਕਾਨ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਦੀ ਧੰਨਵਾਦੀ ਨਜ਼ਰ, ਕੁੜੀ ਦੀ ਹੱਸ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ ਧਮਕਦੇ ਢੋਲ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਪਲ ਵਿਟਠਲ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਸਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਦਮ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।

ਆਜੀ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ, 'ਵਾਰੀ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਸਿਖਾਇਆ?' ਚਿਨੂ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, 'ਰੱਬ ਵੱਲ ਤੁਰਨਾ ਦਇਆਲੂ ਹੋਣਾ ਹੈ।' ਆਜੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਗੱਲ ਲਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਛੱਤ 'ਤੇ ਟਕਟਕਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਚਿਨੂ ਨੂੰ ਝਾਂਝਰਾਂ ਤੇ ਕਦਮਾਂ ਦੀ ਧੁਨੀ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, 'ਵਿਟਠਲ ਵਿਟਠਲ, ਜੈ ਹਰੀ ਵਿਟਠਲ,' ਅਤੇ ਉਹ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਮੁੜ ਦਇਆਲੂ ਬਣਨ ਲਈ ਤਿਆਰ।

ਸਿਖਿਆ: ਅਸਲ ਅਰਦਾਸ ਹੈ ਸੰਭਾਲਣਾ, ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਤੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਉਡੀਕਣਾ। ਦਇਆਲੂ ਦਿਲ ਹਰ ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਯਾਤਰਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।