ਦਇਆ ਦੀ ਚਮਕ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ

ਹਰੇ-ਭਰੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮਣੀ ਨਾਮ ਦਾ ਘਮੰਡੀ ਮੋਰ ਆਪਣੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਪੂੰਝਾਂ ਤੇ ਮਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਕ ਤੂਫ਼ਾਨ ਅਤੇ ਗਜਰਾਜ ਹਾਥੀ ਦੀ ਦਇਆ ਉਸਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਚੰਗੇ ਦਿਲ ਅਤੇ ਨੇਕ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਨੈਤਿਕ ਕਹਾਣੀ ਮਣੀ ਮੋਰ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ੇਖੀ ਮਾਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਤੂਫ਼ਾਨ ਉਸਦੀ ਚਮਕ ਨੂੰ ਬੇਅਸਰ ਕਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਗਜਰਾਜ ਹਾਥੀ ਆਪਣੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਭਵ ਤੋਂ ਮਣੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬਾਹਰੀ ਸੋਭਾ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਦਇਆ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਹਰ ਵੇਲੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।

ਹਰੇ-ਭਰੇ ਵਣਪੁਰੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮਣੀ ਨਾਮ ਦਾ ਮੋਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਗਿਲ੍ਹੜੀਆਂ ਦਾਣੇ ਲੱਭਦੀਆਂ, ਪੰਛੀ ਗੀਤ ਗਾਂਦੇ, ਤੇ ਮਣੀ ਧੂਪ ਹੇਠਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਪੂੰਝਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਘੁੰਮਦਾ, ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਹੈ।

ਹਰ ਸਵੇਰੇ ਉਹ ਝੀਲ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਆਪਣੀ ਪੂੰਝ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਚੀਕਦਾ, 'ਸਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖੋ! ਮਣੀ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ!' ਹੋਰ ਜਾਨਵਰ ਹੱਸਦੇ, ਪਰ ਉਸਦੀ ਉੱਚੀ ਸ਼ੇਖੀ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਨ ਝੁਕ ਜਾਂਦੇ।

ਪਾਣੀ ਕੋਲ ਸਲੇਟੀ, ਸ਼ਾਂਤ ਹਾਥੀ ਗਜਰਾਜ ਖੜਾ ਸੀ। ਮਣੀ ਠਾਠਾਂ ਮਾਰਦਾ ਆਇਆ, 'ਮੇਰੇ ਰੰਗ ਵੇਖ, ਪੁਰਾਣੇ ਦੋਸਤ!' ਉਹ ਬੋਲਿਆ। ਗਜਰਾਜ ਹੱਸ ਕੇ ਹੌਲੀ ਆਖਿਆ, 'ਦਇਆ ਰੰਗਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।'

ਮਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੱਖ ਝਟਕੇ। 'ਤੂੰ ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈਂ ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਸਧਾਰਣ ਹੈਂ,' ਉਹ ਹੱਸਿਆ। ਉਹ ਗਜਰਾਜ ਦੀ ਸਮਝਦਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵੱਲ ਨਾ ਤੱਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਨੂੰ ਹੀ ਤੱਕਦਾ ਰਿਹਾ। ਗਜਰਾਜ ਸਿਰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਠੰਢਾ ਤਲਾਬ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਚਲਿਆ ਗਿਆ।

ਉਸ ਦੁਪਿਹਰ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਬਿਜਲੀ ਚਮਕੀ, ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਆਇਆ। ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰ ਬਿੱਲਾਂ ਤੇ ਗੁਫਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜੇ। ਮਣੀ ਦੂਰ ਤੁਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਅੰਧੇਰਾ ਆਕਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ।

ਭਾਰੀ ਬੂੰਦਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਪੂੰਝ ਭਿੱਜਾ ਦਿੱਤੀ। ਰਤਨ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਕਾਦ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਏ ਅਤੇ ਪੱਖ ਗੀਲੇ ਕਾਗਜ਼ ਵਾਂਗ ਚਿਪਕ ਗਏ। ਮਣੀ ਭੱਜਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਹਰ ਕਦਮ ਹੌਲੀ ਤੇ ਡਗਮਗ ਸੀ। ਉਹ ਚੀਕਿਆ, 'ਮੱਦਦ ਕਰੋ! ਮੈਂ ਹਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ!'

ਸੁੱਕੇ ਬੋਹੜ ਹੇਠੋਂ ਗਜਰਾਜ ਨੇ ਚੀਕ ਸੁਣੀ। ਛੱਲੜ ਬਨਾਉਂਦਾ ਉਹ ਮਣੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਆਪਣੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੁੰਡ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਫੜਿਆ ਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਆਪਣੀ ਚੌੜੀ ਗਰਮ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਵੱਡੇ ਕੰਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਢਕ ਲਿਆ।

ਹਰੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਛੱਤ ਹੇਠਾਂ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਗੱਜੀ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਨਾ ਸਕੀ। ਮਣੀ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਾਣੀ ਟਪਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪੱਖ ਚਿਪਕੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਗਜਰਾਜ ਜਿਉਂਦਾ ਛੱਤਾ ਬਣ ਕੇ ਖੜਾ ਰਿਹਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਭਿਆਨਕ ਤੂਫ਼ਾਨ ਹੌਲੀ ਤੁਰ ਗਿਆ।

ਚੁੱਪ ਛਾ ਗਈ। ਮਣੀ ਹੌਲੇ ਆਖਿਆ, 'ਮੇਰੀਆਂ ਪੱਖਾਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਦਿਖਦੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਫਸਾ ਦਿੱਤਾ। ਤੇਰੀ ਦਇਆ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਇਆ।' ਗਜਰਾਜ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਦੋਸਤ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ ਫਿੱਕੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਹਰ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।' ਮਣੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਰਿਹਾ।

ਮੀਂਹ ਰੁਕ ਗਿਆ। ਸਵੇਰ ਦਾ ਸੂਰਜ ਝਾਕਿਆ। ਮਣੀ ਨੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾਇਆ, 'ਮੈਂ ਘਮੰਡੀ ਤੇ ਬਦਤਮੀਜ਼ ਸੀ। ਕੀ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰੇਂਗਾ?' ਗਜਰਾਜ ਹੌਲੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੰਘਿਆ, 'ਬਿਲਕੁਲ। ਚਲੋ ਇਕੱਠੇ ਘਰ ਚੱਲੀਏ।' ਮਣੀ ਮੁਸਕਰਾਇਆ, ਦਿਲ ਹਲਕਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ।

ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮਣੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਤੂਫ਼ਾਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ ਤੇ ਗਜਰਾਜ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ। 'ਅਸਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਇਆਲੂ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ,' ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ। ਜੰਗਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗੂੰਜਿਆ, ਪੂੰਝਾਂ ਖਿਡਖਿਡਾਉਂਦੀਆਂ ਰਿਹਾਂ।

ਦਿਨ ਲੰਘਦੇ ਗਏ। ਮਣੀ ਹੁਣ ਸ਼ੇਖੀ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਰੰਗੀਨ ਪੂੰਝ ਨਾਲ ਗਰਮ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨੰਨੇ ਖਰਗੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਦਿੰਦਾ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਦਿੰਦਾ। ਹਰ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਨੇ ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੱਖ ਦੀ ਨੋਕ ਤੋਂ ਵਧ ਚਮਕਾਇਆ।

ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਉਸਦੇ ਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਦੀ ਹੈ, ਮਣੀ ਉਸ ਭਿੱਜੇ ਭਾਰੇ ਤੂਫ਼ਾਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਧਾਰਣ ਸੱਚ ਜਾਣਦਾ ਹੈ: ਪੱਖਾਂ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਦਇਆ ਸਭ ਤੋਂ ਹਨੇਰੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਦਾ ਚਮਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।