ਨੌਂ ਰਾਤਾਂ, ਨੌਂ ਨਿੱਕੇ ਸਵਾਲ

ਅਨਾਇਆ ਦੀ ਨਵਰਾਤਰੀ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਦੀਵੇ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ, ਗਰਬੇ ਦਾ ਘੇਰਾ, ਦਇਆ, ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਹੌਸਲੇ ਦੇ ਛੋਟੇ ਪਾਠ ਆਜੀ ਦੀ ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ ਖਿੜਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਮਨਮੋਹਕ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀ ਅਨਾਇਆ ਦੀਆਂ ਨੌਂ ਰਾਤਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਨਵਰਾਤਰੀ ਦੇ ਰਿਵਾਜਾਂ ਬਾਰੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਜੀ ਤੋਂ ਸਹਿਜ ਜਵਾਬ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਦੀਵਾ ਬਲਾਉਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਗਰਬੇ ਦੇ ਘੇਰੇ, ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਅਰਥ, ਉਪਵਾਸ, ਸਾਂਝ, ਮਦਦ, ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਤੱਕ, ਹਰ ਰਾਤ ਅਨਾਇਆ ਇਕ ਨਵਾਂ ਜੀਵਨ ਪਾਠ ਸਿੱਖਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤਿਉਹਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਸਜਾਵਟ, ਮਿੱਠਿਆਂ ਅਤੇ ਨੱਚਣ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਅੰਦਰਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀ, ਦਇਆ, ਧੀਰਜ, ਹੌਸਲੇ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਅਨਾਇਆ ਨੂੰ ਨਵਰਾਤਰੀ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਸੀ। ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ‘ਤੇ ਰੰਗ-ਬਰੰਗੇ ਫੁੱਲ ਸਜ ਜਾਂਦੇ, ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਕੋਲ ਟਿਮਟਿਮਾਉਂਦੇ ਦੀਵੇ ਜਲਦੇ, ਡਾਂਡੀਆ ਦੀ ਟੱਪ-ਟੱਪ ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜਦੀ ਅਤੇ ਰਸੋਈ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਆਉਂਦੀ। ਪਰ ਇਸ ਸਾਲ ਅਨਾਇਆ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕਈ ਸਵਾਲ ਸਨ।

ਪਹਿਲੀ ਰਾਤ ਆਜੀ ਨੇ ਇਕ ਛੋਟਾ ਦੀਵਾ ਬਲਾਇਆ। "ਆਜੀ," ਅਨਾਇਆ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਅਸੀਂ ਦੀਵਾ ਕਿਉਂ ਬਲਾਉਂਦੇ ਹਾਂ?" ਆਜੀ ਹੌਲੀ ਹੱਸ ਪਈ। "ਕਿਉਂਕਿ ਇਕ ਛੋਟੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵੀ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ," ਉਸ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ।

ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਅਨਾਇਆ ਨੇ ਟਾਰਚ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦਾ ਖਿਡੌਣਾ ਬਿਸਤਰੇ ਹੇਠੋਂ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। "ਵੇਖ," ਉਸ ਨੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਥੋੜ੍ਹੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।"

ਦੂਜੀ ਰਾਤ ਅਨਾਇਆ ਨੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਗਰਬਾ ਗੋਲ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਨੱਚਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ। "ਆਜੀ, ਅਸੀਂ ਗੋਲ ਗੋਲ ਕਿਉਂ ਨੱਚਦੇ ਹਾਂ?" ਅਨਾਇਆ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ। "ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਅਖੀਰ ਨਹੀਂ। ਸਭ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਹੋਂਦੀ ਹੈ," ਆਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ।

ਅਨਾਇਆ ਨੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੋਲ ਇਕ ਨਵੀਂ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਚੁਪ ਚਾਪ ਖੜ੍ਹਾ ਦੇਖਿਆ। "ਆਓ," ਅਨਾਇਆ ਨੇ ਸਦਾਇਆ, "ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹ ਸਕਦੀ ਹੈਂ।" ਕੁੜੀ ਮੁਸਕੁਰਾਈ ਤੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਾ-ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕੀਤਾ।

ਤੀਜੀ ਰਾਤ ਅਨਾਇਆ ਨੇ ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ। "ਆਜੀ, ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਕੋਲ ਇੰਨੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਕਿਉਂ ਹਨ?" "ਇਹ ਦੱਸਣ ਲਈ ਕਿ ਤਾਕਤ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ," ਆਜੀ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ। "ਇਹ ਬਚਾਉਂਦੀ, ਮਦਦ ਕਰਦੀ, ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੀ ਅਤੇ ਬੁਰਾਈ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਦੀ ਹੈ।"

"ਮੇਰੀਆਂ ਤਾਂ ਦੋ ਹੀ ਨੇ," ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਆਜੀ ਹੱਸ ਪਈ। "ਜੇ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਣ ਤਾਂ ਦੋ ਹੀ ਕਾਫੀ ਹਨ।" ਅਨਾਇਆ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ ਵਣਜਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਫੁੱਲ ਚੁੱਕੇ, ਤੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਰੰਗ ਕਲਮਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਾਇਆ ਕਿ ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਚੌਥੀ ਰਾਤ ਅਨਾਇਆ ਨੇ ਪੀਲਾ ਫੀਤਾ ਪਾਇਆ। "ਪੀਲਾ ਰੰਗ ਕੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ?" ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ। "ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦਇਆ," ਆਜੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚਮਕੀਆਂ।

ਸਕੂਲ ਵਿਚ, ਅਨਾਇਆ ਦੀ ਸਹੇਲੀ ਆਪਣਾ ਟਿਫਨ ਭੁੱਲ ਗਈ। ਅਨਾਇਆ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਰਾਂਠਾ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ। "ਇੱਕ ਤੇਰਾ, ਇੱਕ ਮੇਰਾ," ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਦੋਸਤ ਖਿੜ ਖਿੜ ਹੱਸ ਪਈ।

ਪੰਜਵੀਂ ਰਾਤ ਅਨਾਇਆ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਾਦਾ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ। "ਕੁਝ ਲੋਕ ਉਪਵਾਸ ਕਿਉਂ ਕਰਦੇ ਨੇ?" ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਆਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਉਪਵਾਸ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਖਾਹਿਸ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣਾ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।"

ਉਸ ਸ਼ਾਮ, ਅਨਾਇਆ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਲੱਡੂ ਨੂੰ ਤੱਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਨਾਇਆ ਨੇ ਲੱਡੂ ਉਸ ਨਾਲ ਵੰਡ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਗਾ ਕਿ ਵੰਡ ਕੇ ਮਿੱਠਾਸ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਛੇਵੀਂ ਰਾਤ, ਅਨਾਇਆ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦੋਸਤ ਰੀਆ ਨੂੰ ਗਰਬਾ ਦੇ ਕਦਮ ਯਾਦ ਕਰਵਾਏ। "ਕਦਮ, ਤਾਲੀ, ਘੁੰਮੋ," ਉਹ ਹੌਲੀ ਜੀ ਕਰਕੇ ਕਹਿੰਦੀ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੀਆਂ ਭੁੱਲਾਂ ‘ਤੇ ਹੱਸ ਪਏ। ਜਿਵੇਂ ਆਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਤਾਕਤ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।"

ਸਤਵੀਂ ਰਾਤ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਚਲੀ ਅਤੇ ਇਕ ਦੀਵਾ ਬੁਝ ਗਿਆ। ਅਨਾਇਆ ਨੇ ਚੁਸਤਾਈ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਬਾਕੀ ਦੀਵੇ ਢੱਕ ਲਏ। "ਆਜੀ!" ਉਸ ਨੇ ਬੁਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।

"ਕੀ ਬੱਚੇ ਵੀ ਬਹਾਦਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?" ਅਨਾਇਆ ਨੇ ਅੱਠਵੀਂ ਰਾਤ ਪੁੱਛਿਆ। "ਬਿਲਕੁਲ," ਆਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ। "ਜਦ ਬੱਚੇ ਸੱਚ ਬੋਲਦੇ, ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗਦੇ, ਦੁਬਾਰਾ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬਹਾਦਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।"

ਅਨਾਇਆ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਫੱਟਿਆ ਸਫ਼ਾ ਯਾਦ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਅਧਿਆਪਕ ਕੋਲ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਮਾਫ਼ ਕਰਨਾ, ਇਹ ਸਫ਼ਾ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਫਟ ਗਿਆ।" ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਹਲਕਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਨੌਵੀਂ ਰਾਤ ਅਨਾਇਆ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਆਜੀ, ਨਵਰਾਤਰੀ ਦਾ ਅਸਲ ਮਤਲਬ ਕੀ ਹੈ?" "ਨਵਰਾਤਰੀ ਅੰਦਰਲੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ," ਆਜੀ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ। "ਦਇਆਵਾਨ, ਸੱਚੇ, ਸਹਾਇਕ ਬਣਨ ਅਤੇ ਮੁੜ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ।"

ਦਸਵੇਂ ਸਵੇਰੇ, ਅਨਾਇਆ ਨੇ ਫੇਰ ਆਪਣਾ ਪੀਲਾ ਫੀਤਾ ਪਾ ਲਿਆ। ਮਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਅੱਜ ਤੂੰ ਕਿਹੜਾ ਰੰਗ ਪਾਇਆ ਹੈ?" "ਅੱਜ ਮੈਂ ਦਇਆ, ਹੌਸਲਾ ਅਤੇ ਇਕ ਵੱਡੀ ਮੁਸਕਾਨ ਪਾਈ ਹੈ," ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ।

ਅਤੇ ਉਸ ਨਵਰਾਤਰੀ, ਅਨਾਇਆ ਨੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਤਿਉਹਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ, ਮਿੱਠਿਆਂ ਤੇ ਨੱਚਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਸਗੋਂ ਅੰਦਰੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੋਰ ਚਮਕਣ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖਿਆ: ਨਵਰਾਤਰੀ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਤਾਕਤ ਦਇਆ, ਹੌਸਲੇ, ਧੀਰਜ, ਸਚਾਈ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਹੈ।