ਅਦਿੱਖ ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ

ਮੀਰਾ, ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਤਾਰਾ ਇੱਕ ਅਦਿੱਖ ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਗ੍ਰੈਵੀਟੀ, ਘਰਸ਼ਣ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ। ਦਾਦੀ ਨਿਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ਮਿਜ਼ਾਜ਼ ਖੇਡ ਰਾਹੀਂ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇੱਕ ਸੂਰਜੀਲੇ ਦਿਨ ਮੀਰਾ, ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਤਾਰਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਥਾਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਜੋ ਖਾਲੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਅਦਿੱਖ ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਝੂਲੇ, ਸਲਾਈਡ, ਸੀਸਾ ਅਤੇ ਗੋਲ ਫੇਰੀ 'ਤੇ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਦਿੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੀ ਕਿੰਨੀ ਸੱਚੀਆਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਦਾਦੀ ਨਿਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਜਾਦੂ ਨਹੀਂ, ਚਤੁਰ ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ। ਹਰ ਰਾਈਡ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਾਕਤ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ—ਝੂਲਾ ਗ੍ਰੈਵੀਟੀ, ਸਲਾਈਡ ਘਰਸ਼ਣ ਅਤੇ ਗੋਲ ਫੇਰੀ ਮੋਮੈਂਟਮ। ਹੱਸਦੇ-ਖੇਡਦੇ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਰਾਹੀਂ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵੰਤ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ।

ਇੱਕ ਸੂਰਜੀਲੇ ਦਿਨ, ਮੀਰਾ ਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋਸਤ ਅਰਜੁਨ ਤੇ ਤਾਰਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਇਕ ਥਾਂ ਉਤੇ ਪੁੱਜੇ। ਥਾਂ ਤਾਂ ਖਾਲੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਨਰਮ ਰੇਤ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਇਕ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ ਸੀ, ਪਰ ਸਾਰੇ ਖਿਡੌਨੇ ਅਦਿੱਖ ਸਨ!

ਉਤਸੁਕ ਹੋਕੇ ਉਹ ਅੰਦਰ ਗਏ। ਮੀਰਾ ਨੇ ਗੋਲ ਕੰਕੜ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੇ, ਤਾਰਾ ਨੇ ਇਕ ਚਿੱਕਣ ਪਾਈਪ ਛੂਹਿਆ। ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਟੱਕਰ ਇਕ ਝੂਲਦੀ ਸੀਟ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਉਹ ਬੈਠਾ ਤੇ ਸ਼ਾਂਅ—ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਝੂਲਾ ਉਸਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਚੁੱਕ ਲੈ ਗਿਆ!

'ਵੇਖੋ, ਮੈਂ ਉੱਡ ਰਿਹਾ ਹਾਂ!' ਅਰਜੁਨ ਹੱਸਿਆ। ਤਾਰਾ ਤਾਲੀਆਂ ਵੱਜਾਈਆਂ। 'ਮੈਂਨੂੰ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਹਵਾ ਦਿਸਦੀ ਹੈ!' ਮੀਰਾ ਹੇਠੋਂ ਹੱਥ ਹਿਲਾਇਆ। ਅਦਿੱਖ ਝੂਲਾ ਆਗੇ-ਪਿੱਛੇ ਡੋਲਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਖਿੜ-ਖਿੜ ਹੱਸਦਾ ਰਿਹਾ।

ਮੀਰਾ ਨੇ ਹੱਥ ਮੋਢੇ। ਉਸਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਠੰਡੀ ਢਲਾਣ ਵਾਲੀ ਲਕੀਰ ਮਿਲੀ। 'ਸਲਾਈਡ!' ਉਹ ਚੱਕਰਾਈ। ਇਹ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਵਾ ਵਰਗਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੌਲੀਆਂ ਉਹ ਅਦਿੱਖ ਸਿੜ੍ਹੀਆਂ ਚੜ੍ਹੀ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫਿਸਲਣ ਲਈ ਤਿਆਰ।

ਜ਼ਿਪ! ਉਹ ਅਦਿੱਖ ਸਲਾਈਡ ਤੋਂ ਘੁੰਮਦੀ ਮੁੜਦੀ ਹੇਠਾਂ ਫਿਸਲ ਗਈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਸੁਣਕੇ ਅਰਜੁਨ ਤੇ ਤਾਰਾ ਦੌੜਦੇ ਹੋਏ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹਿੰਸਸੀ ਖਾਲੀ ਦਿਸ ਰਹੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਰੌਣਕ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ।

ਖ਼ਬਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲ ਗਈ। ਹੋਰ ਬੱਚੇ ਆ ਗਏ, ਜਹਾਜ਼ ਵਾਂਗ ਹਿੱਲਦੀਆਂ ਚੁੱਪ ਬੋਰਡਾਂ 'ਤੇ ਬੈਠੇ। ਅਦਿੱਖ ਸੀਸਾ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰੀਆਂ ਚੀਂ-ਚੀਂ ਨਾਲ ਉੱਪਰ-ਹੇਠਾਂ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ।

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਉੱਪਰ ਚੁਬਕੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਛੜੀਆਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਲਈ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਉਭਾਰੇ ਸਨ। ਹਰ ਛੂਹ ਮੋਹਰੀ ਭਰਿਆ ਅਸਚਰਜ ਸੀ। ਉਹ ਅਜੀਬ ਸਾਫ ਮੈਦਾਨ ਹਸੀਨੀਆਂ ਗੂੰਜੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।

ਅਦਿੱਖ ਗੋਲਫੇਰੀ 'ਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ ਮੀਰਾ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ, 'ਅਸੀਂ ਡਿੱਗਦੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ? ਇਹ ਤਾਂ ਉੱਡਣ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ!' ਬਾਕੀਆਂ ਨੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਰਾਜ਼ਮੀ।

'ਸਾਇਦ ਇਹ ਜਾਦੂ ਹੈ,' ਅਰਜੁਨ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਚੱਕਰ ਲਾਂਦਾ ਕਹਿੰਦਾ। ਤਾਰਾ ਮੁਸਕਰਾਈ, 'ਜਾਂ ਕੋਈ ਦੋਸਤਾਨਾ ਭੂਤ ਸਾਨੂੰ ਧੱਕਦਾ ਹੋਵੇ!' ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਦੌੜ ਪਈ।

ਇਕ ਨਰਮ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ, 'ਕੋਈ ਭੂਤ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ ਚਤੁਰ ਵਿਗਿਆਨ! ਅਦਿੱਖ ਬੀਮ ਖਿਡੌਨਿਆਂ ਨੂੰ ਫੜੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਗ੍ਰੈਵੀਟੀ ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।' ਬੱਚੇ ਆਵਾਜ਼ ਵੱਲ ਮੁੜੇ।

ਇਕ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਮਹਿਲਾ ਅੱਗੇ ਆਈ। 'ਮੈਂ ਦਾਦੀ ਨਿਸ਼ਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਇਹ ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ ਬਣਾਇਆ ਤਾਂ ਕਿ ਬੱਚੇ ਖੇਡਦੇ ਖੇਡਦੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਰਾਹੀਂ ਵਿਗਿਆਨ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਣ,' ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਆਰੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਕਿਹਾ।

'ਹਰੇਕ ਰਾਈਡ ਇਕ ਤਾਕਤ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ,' ਦਾਦੀ ਨਿਸ਼ਾ ਕਹਿੰਦੀ। 'ਝੂਲਾ ਗ੍ਰੈਵੀਟੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਲਾਈਡ ਘਰਸ਼ਣ, ਗੋਲ ਫੇਰੀ ਮੋਮੈਂਟਮ.' ਬੱਚੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੁਣਦੇ ਰਹੇ।

ਤਾਰਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਘਰਸ਼ਣ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?' ਦਾਦੀ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, 'ਇਹ ਉਹ ਹੌਲੀ ਰਗੜ੍ਹ ਹੈ ਜੋ ਸਲਾਈਡ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੁੱਕ ਜਾਓ, ਦੂਰ ਨਾ ਉਡੀਕ ਜਾਓ।'

ਮੀਰਾ ਨੇ ਮੋਮੈਂਟਮ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਦਾਦੀ ਨੇ ਗੋਲ ਫੇਰੀ ਘੁੰਮਾਈ। 'ਵੇਖ, ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਧੱਕਾ ਹੀ ਮੋਮੈਂਟਮ ਹੈ!'

'ਗ੍ਰੈਵੀਟੀ ਇਕ ਅਦਿੱਖ ਰੱਸੀ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ,' ਦਾਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ। 'ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਝੂਲੇ 'ਚ ਉੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਇਹ ਰੱਸੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।' ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੇਟ 'ਚ ਖਿੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਿਰ ਹਿਲਾਇਆ।

ਅਰਜੁਨ ਦੁਬਾਰਾ ਸਲਾਈਡ ਤੋਂ ਫਿਸਲਿਆ। 'ਇਹ ਤਾਂ ਠੰਢੀ ਜੈਲੀ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ!' ਉਹ ਹੱਸਿਆ। ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚੀਰਿਆਂ ਮਾਰੀ, ਹੁਣ ਉਹ ਹਰ ਰਾਈਡ 'ਤੇ ਲੁਕਿਆ ਵਿਗਿਆਨ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ ਟੈਸਟ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।

ਮੀਰਾ ਨੇ ਝੂਲਾ ਲਆ ਕੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਪੂਰਾ ਚੱਕਰ ਲਗਾਇਆ। ਤਾਰਾ ਨੇ ਉਸਦੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਘੁੰਮਦੇ ਵੇਖਿਆ। 'ਅਸੀਂ ਸਚਮੁਚ ਤੈਰਦੇ ਹੋਏ ਸਿੱਖ ਰਹੇ ਹਾਂ!' ਅਰਜੁਨ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ।

'ਵਿਗਿਆਨ ਹੀ ਅਸਲ ਜਾਦੂ ਹੈ,' ਦਾਦੀ ਨੇ ਅੱਖ ਮਾਰਕੇ ਕਿਹਾ। ਬੱਚੇ ਹੱਸ ਪਏ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਣੇ ਵਿਗਿਆਨਿ ਸੋਚ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ।

ਉਹ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਖੇਡਦੇ ਰਹੇ, ਹਰ ਸਾਫ ਸਿੜ੍ਹੀ ਤੇ ਡੰਡੇ ਨੂੰ ਅੱਜ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ, ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਘਰਸ਼ਣ ਤੇ ਗ੍ਰੈਵੀਟੀ ਵਰਗੇ ਨਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤੇ।

ਝੂਲਿਆਂ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗ੍ਰੈਵੀਟੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ, ਸਲਾਈਡਾਂ 'ਤੇ ਘਰਸ਼ਣ, ਗੋਲ ਫੇਰੀ 'ਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ। ਹਰ ਰਾਈਡ ਨੇ ਇਕ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਫ਼ਿਕਰ ਨੂੰ ਖਿੜ-ਖਿੜ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ।

ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਲੱਗਿਆ ਤਾਂ ਉਨਾਂ ਦਾਦੀ ਨਿਸ਼ਾ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ ਤੇ ਮੁੜ ਆਉਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਅਦਿੱਖ ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ ਸਿੱਖਣ, ਹੱਸਣ ਤੇ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਨਪਸੰਦ ਥਾਂ ਬਣੀ ਰਹੀ।