दयाळूपणाचा चिरंतन प्रकाश
आपल्या चमकदार पिसांचा अभिमान बाळगणाऱ्या मणी मोराला गजराज हत्तीच्या मदतीतून दयाळूपणाचे खरे सौंदर्य उमगते.
मणी मोराला आपल्या रंगीबेरंगी पिसांची मिरवणूक करायला आवडते. पण एका वादळात त्याची ओली पिसेच त्याला जड होतात. अशा वेळी गजराज हत्ती त्याच्या मदतीला धावून येतो. या अनुभवातून मणीला बाह्य सौंदर्यापेक्षा दयाळू कृत्ये अधिक मोलाची आहेत, हे समजते.
पर्णांनी ढाकलेल्या वनपुरी जंगलात मणी नावाचा मोर राहत असे. खारूताई बिया पकडत, पक्षी गाणी गात, आणि मणीला उन्हाखाली मिरवायला फार आवडे. त्याला खात्री होती की त्याच्या झगमगत्या पिसांपेक्षा सुंदर काहीच नाही.
दर भोर सरोवराजवळ तो आपली पिसं फुलवून ओरडायचा, 'सगळेजण पाहा! मणीसारखा चमकदार कोणीच नाही!' इतर प्राणी हसले, पण त्याच्या मोठ्या बढाईने त्यांचे कान खाली झाले.
पाण्याजवळ शांत, सुरकुतलेला, राखाडी पण कोमल गजराज हत्ती उभा होता. मणी फुशारकीने त्याच्यापाशी गेला. 'माझे रंग बघ, म्हाताऱ्या मित्रा!' तो ओरडला. गजराज हसून हलक्याने म्हणाला, 'दयाळूपणा रंगांपेक्षा उजळ असतो.'
मणीने आपली पिसे हलवली. 'तू साधा आहेस म्हणून असं म्हणतोस,' तो हसला. त्याने फक्त स्वतःच्या प्रतिमेकडे पाहिले, गजराजच्या शहाण्या डोळ्यांकडे नाही. गजराजने फक्त मान हलवली आणि थंड तळ्यातले पाणी प्यायला निघून गेला.
त्या दुपारी ढग ढोलासारखे गरजले. वीज चमकली, पाऊस कोसळला. प्राणी आपापल्या बिळांत पळाले. मणी स्वतःकडेच पाहत पाहत दूर निघून गेला होता, आणि आकाश काळं होतंय हे त्याला कळलंच नाही.
मोठे थेंब त्याच्या लांब पिसांवर पडले. रत्नांसारखे रंग मळकट झाले आणि पिसे ओली कागदासारखी चिकटली. मणी धावण्याचा प्रयत्न करू लागला, पण प्रत्येक पाऊल जड आणि डगमगत होते. तो ओरडला, 'मदत करा! मी हलू शकत नाही!'
कोरड्या वडाखाली गजराजाने तो आक्रोश ऐकला. चिखलात पाऊल टाकत तो मणीकडे धावला, आपल्या मजबूत सोंडेने त्याला घट्ट धरले आणि हलक्या हाताने रुंद, उबदार पाठींवर उचलून घेतले. मोठ्या कानांनी त्याला पावसापासून झाकले.
झाडाच्या हिरव्या छताखाली वारा गुरगुरला, पण तो त्यांना स्पर्श करू शकला नाही. मणी थरथरत होता, पाणी टपकत होते, पिसे सपाट पडली होती. गजराज जिवंत छत्रीसारखा स्थिर उभा राहिला, जोपर्यंत तुफान हलकेच निघून गेले.
शांतता पसरली. मणी कुजबुजला, 'माझी पिसे भव्य दिसत होती, पण त्यांनी मला अडकवले. तुझ्या दयाळूपणाने मला वाचवले.' गजराज म्हणाला, 'पाऊस येता सौंदर्य फिके पडते, मित्रा. चांगली कृत्ये कुठल्याही हवेत उजळतात.' मणी लक्ष देऊन ऐकत होता.
पाऊस थांबला. सकाळचं ऊन हलकं डोकावलं. मणीने डोके झुकवलं. 'मी उद्धट आणि मिरासदर्शी होतो. तू मला माफ करशील का?' गजराजाने हलकेच तुरुतुरु केली, 'नक्कीच. चला, आपण दोघे घरी जाऊ.' मणी हलका वाटत हसला.
मोकळ्या मैदानात परतल्यावर मणीने सगळ्या प्राण्यांना बोलावलं. त्याने वादळाची गोष्ट सांगितली आणि गजराजाचे आभार मानले. 'खरी सुंदरता दयाळू हृदयात असते,' तो म्हणाला. जंगलात आनंदाची आरोळी उठली आणि शेपट्या टपाटप वाजल्या.
दिवस गेले. मणीने आता मिरवणूक थांबवली. उष्ण दिवशी तो आपली चमकदार शेपटी लहान सशांना पंख्यासारखी हलवून हवा देत असे आणि पक्ष्यांना आपल्या पाठीवर बसू देत असे. प्रत्येक चांगल्या कृतीने त्याचे हृदय कोणत्याही पिसापेक्षा जास्त चमकू लागले.
आता जेव्हा सूर्यकिरण त्याच्या रंगांवर पडतात, तेव्हा मणी ओलसर, जड वादळ आठवतो आणि हसतो. त्याला एक सोपी गोष्ट समजली आहे: पिसे फक्त उन्हात चमकतात, पण दयाळूपणा अंधाऱ्या रात्रीही कायम झगमगतो.