દયાનો ઉજાસ
પોતાની રંગીન પાંખો પર ગર્વ કરતો મણિ મોર, ગજરાજ હાથીની મદદથી શીખે છે કે સાચી સુંદરતા દયાળુ હૃદયમાં વસે છે.
મણિ મોરને પોતાની ઝગમતી પાંખો પર ખૂબ અભિમાન છે. એક દિવસ તોફાનમાં તેની પાંખો ભીની અને ભારે થઈ જાય છે. ત્યારે ગજરાજ હાથી તેને મદદ કરે છે. આ અનુભવ મણિને દયા અને સાચી સુંદરતાનો અર્થ સમજાવે છે.
પાનોથી ભરેલા વનપુરી જંગલમાં મણિ નામનો મોર રહેતો. ખિસકોલીઓ દાણા પીછા કરતી, પંખીઓ ગાન ગાતા, અને મણિને કડકડતા સૂર્ય નીચે ઉમળકે ફરી વળવું ખૂબ ગમતું. તેને ખાતરી હતી કે તેની ઝગમતી પાંખો કરતાં સુંદર કશું નથી.
દર ભોરે સરોવર પાસે મણિ પોતાની પૂંછ ફેલાવીને બૂમ પાડતો, 'મને જુઓ, બધા! હું તો ખૂબ જ ઝગમતો છું!' બીજા પ્રાણીઓ સ્મિત કરતાં, પરંતુ તેની બડાઈ સાંભળી તેમનાં કાન નીચે Jhુકી જતાં.
પાણી પાસે સાદા, મળમળિયા, શાંત ગજરાજ હાથી ઉભો હતો. મણિ ધપધપાટ ચાલે તેની પાસે ગયો. 'મારા રંગ જો, જૂના મિત્ર!' તે ધડાકે બોલ્યો. ગજરાજ હસ્યો અને ધીમેથી કહ્યુ, 'દયા રંગ કરતા વધુ તેજદાર છે.'
મણિએ તેની પાંખો ફફડાવી. 'તું સાદો છે એટલે આવું કહે છે,' તે હસ્યો. તેણે માત્ર પોતાના પ્રતિબિંબમાં જોયું, ગજરાજની બુદ્ધિશાળી આંખોને નહીં. ગજરાજે ફક્ત માથું હલાવ્યું અને ઠંડુ તળાવનું પાણી પીવા ચાલ્યો ગયો.
આ બપોરે વાદળો ધૂમધામથી ગર્જના કરી. વીજળી ચમકી, વરસાદ વરસ્યો. પ્રાણીઓ છુપાયા. મણિ તો દૂર સુધી ભટકી રહ્યો હતો, અને કાળો આકાશ જોઈ શક્યો નહીં.
મોટા ટીપાં મણિના લાંબા પૂંછ પર પડ્યા. તે કાદવ જેવા રંગમાં બદલાઈ ગયો અને તેના પાંખો ભેજી કાગળ જેવા થઈ ગયા. મણિ દોડવા લાગ્યો, પણ ધીમે અને લડબડતા પગલાં સાથે. તે બોલ્યો, 'મદદ કરો! હું હલાઈ શકતો નથી!'
સૂકા વડ વૃક્ષ પાસે ગજરાજે એક રડી બિલાડી સાંભળી. તે મણિ પાસે ગયો, પોતાની મજબૂત સુંડથી તેને ઉંચકીને, ધીમે ધીમે પોતાની ગરમ પીઠ પર બેસાડ્યો. મોટા કાનોથી તેને વરસાદથી ઢાંક્યો.
ઝાડની લીલી છત નીચે પવન ગર્જાયો, પરંતુ ત્યાં પહોંચ્યો નહીં. મણિ ઠંડીથી કાંપ્યો અને પાણી ટપક્યું. ગજરાજ મજબૂત ઊભો રહ્યો, જ્યારે તોફાન ધીમે ધીમે દૂર થયું.
શાંતિ આવી ગઈ. મણિ ધીમે બોલ્યો, 'મારી પાંખો સુંદર છે, પરંતુ તેણે મને પકડ્યું. તારી દયાળુતાએ મને બચાવ્યું.' ગજરાજ કહે, 'વરસાદમાં પણ સુંદરતા છે, મિત્ર.' મણિ ધ્યાનથી સાંભળતો રહ્યો.
વરસાદ બંધ થયો. સવારનું સૂરજ ઝાંખું થયું. મણિએ માથું નમાવ્યું. 'હું ઉદ્દંડ અને ઘમંડ ભરેલો હતો. શું તમે મને માફ કરશે?' ગજરાજે ધીમી ટહુકા કરી, 'નિશ્ચિત. ચાલ, ઘરે ચાલીએ.' મણિ હળવું અનુભવતો હસ્યો.
ખુલ્લી જગ્યા પર પરત આવી, મણિએ બધા પ્રાણીઓને એકઠા કર્યા. તેણે તોફાનની વાત કહી અને ગજરાજનો આભાર માન્યો. 'સાચી સુંદરતા દયાળાં દિલમાં રહે છે,' તે બોલ્યો. જંગલે ખુશીથી ચીઅર કરી અને પૂંછડાં ધપધપ ધપક્યાં.
દિવસો પસાર થયા. મણી હવે ગર્વિત નથી. તેણે બાળકોને ઠંડો પવન આપ્યો, પક્ષીઓ તેના પર બેસી ગયા. દરેક સારો કામ તેના દિલને વધુ ઉજાગર કરે છે.
હવે જ્યારે સૂર્યકિરણો તેની રંગીન પાંખોને સ્પર્શે છે, ત્યારે મણિ એ ભીનું, ભારે તોફાન યાદ કરે છે અને સ્મિત કરે છે. તેને સરળ સત્ય ખબર છે: પાંખો માત્ર ધૂપમાં ઝગમે છે, પરંતુ દયા કાળેલી રાતે પણ ઉજાસ આપે છે.